In januari 2026 ontving de Kerkelijke Instelling Sint-Gregorius van het bisdom ’s-Hertogenbosch de opdracht een serie liturgische gezangen te componeren ter gelegenheid van het zilveren bisschopsjubileum van bisschop De Korte. De wens was aan te sluiten bij de geest van In vuur en vlam, de partituur die Floris van der Putt, destijds rector cantus van de Sint-Janskathedraal, in 1975 componeerde voor het zilveren priesterjubileum van bisschop Bluyssen.
Dat betekende dat de gezangen bruikbaar moesten zijn in de verschillende vormen waarin binnen het bisdom liturgie wordt gevierd: van een feestelijke, meerstemmige kathedrale viering tot een parochieviering met een kinder-, jeugd- of gemengd koor, of zelfs alleen met cantor, gemeenschap en orgel. Later volgde nog het verzoek om ook enkele acclamaties op teksten van de Nationale Raad voor Liturgie toe te voegen.
De gezangen in deze bundel zijn het resultaat van een samenwerking die de afgelopen jaren is gegroeid vanuit onze gezamenlijke belangstelling voor de functie van rituele muziek in de rooms-katholieke liturgie. We laten ons daarbij leiden door het muzikaal-rituele concept van de liturgie zoals de componisten Joseph Gelineau en Bernard Huijbers dat voor ogen stond in de jaren zestig van de vorige eeuw. Zij sloten daarbij aan bij de vernieuwingen van de liturgie ingezet door het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), waarin de actieve deelname van de hele gemeenschap een van de belangrijke uitgangspunten was. In deze gezangen geeft de tekst woorden aan het ritueel zelf. Tekst, muziek en ritueel vormen een onlosmakelijk geheel en vallen als het ware samen. In iedere compositie heeft het volk een vast aandeel in de rolverdeling. De samenzang is op zo’n manier in melodie-verloop en herhalingen verwerkt, dat de gemeenschap haar rol probleemloos oppakt volgens de structuur van het volkslied. Daarmee sluiten wij aan bij de belangrijke bijdrage die Floris van der Putt en zijn tekstschrijver Harrie Beex hebben geleverd aan de volksliedbeweging die in de loop van de vorige eeuw opkwam.
Vijf processiegezangen
Wij kozen ervoor de processiegezangen van de eucharistieviering te toonzetten. De structuur van de eucharistieviering wordt geaccentueerd door een vijftal processies, riten diemet de mogelijkheden ter plaatse kunnen worden uitgevoerd en begeleid door gezangen.
• De eerste processie is de intrede van de voorganger met zijn assistenten, al dan niet metkoor. De intredezang opent de viering, bevordert de eenheid van de verzamelde gelovigen, leidt het mysterie in van de liturgie van de dag en begeleidt de processie naar het altaar. Oorspronkelijk werd de introïtus afwisselend met psalmverzen gezongen zolang de processie duurde.
• Een tweede processie is die waarbij het evangelieboek naar de ambo wordt gedragen. Tijdens deze processie klinkt het alleluia, uitgevoerd door de cantor en de gemeenschap.
• Het aandragen van de offergaven naar het altaar vormt de derde processie.
• Voor het ontvangen van de communie komen de gelovigen naar voren. Tijdens deze processie zong de schola van oudsher de communio: een psalm met een eenvoudig refrein dat kon worden meegezongen.
• Hoewel het missaal de mogelijkheid van een gezang na de zegen niet aangeeft, wordt op veel plaatsen ook tijdens de uittochtsprocessie gezongen, met name bij pontificale vieringen. Het gezang benadrukt de wegzending, maar ook de dankbaarheid voor de viering en de gestichte godsgemeenschap.
Opzet
De teksten van alle gezangen zijn gebaseerd op bijbelfragmenten. In de meerstemmige versie klinkt bovendien letterlijk de wapenspreuk van bisschop De Korte, ‘Confidens in Christo’ (In vertrouwen op Christus). Zijn wapenspreuk klinkt ook door in de titel van deze bundel, afkomstig uit het refrein van de intredezang. De teksten bevatten verder tal van formuleringen uit publicaties van de bisschop, met name die betrekking hebben op zijn bekommernis om de samenleving.
Met het oog op de kerkmuzikale praktijk is het uitgangspunt van de muziek eenstemmige zang met een eenvoudige orgelbegeleiding. Daarnaast bevat deze uitgave enkele meerstemmige zettingen en uitgebreidere orgelinleidingen die gebruikt kunnen worden daar waar het kan. Omdat de gezangen ook lopend gezongen moeten kunnen worden, ging speciale aandacht uit naar een soepele ritmiek in tekst en muziek. De partituur is aangevuld met een antwoordpsalm en enkele losse acclamaties voor de eucharistieviering die, zoals de processiegezangen, zijn gebaseerd op de intonatie van de Latijnse antifoon van de intredezang.
Arjan van Baest en Jeroen de Wit
op het feest van de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch, 7 juli 2026
Arjan van Baest is componist/arrangeur, dirigent en pianist/organist in kerk, concertzaal en theater. Hij is sinds 2026 bestuurslid van de Kerkelijke Instelling Sint-Gregorius (KISG) in het bisdom ’s-Hertogenbosch.
Jeroen de Wit is theoloog, oud-docent liturgie en kerkmuziek, pastoraal werker, cantor en schrijver. Hij was van 2002 tot 2016 voorzitter van de toenmalige diocesane afdeling van de Nederlandse Sint-Gregoriusvereniging van het bisdom ’s-Hertogenbosch.
Inhoud
Alle gezangen zijn geschreven vanuit de eenstemmigheid. Van de meeste gezangen is een meerstemmige versie beschikbaarheid; vaak is die meerstemmige versie voorzien van uitgebreidere voor- en naspelen voor het orgel. Per gezang vindt u hier de eenstemmige partituur en een partij voor de volkszang, en indien van toepassing de meerstemmige partituur en een losse koorpartij. Van alle gezangen vindt u tevens een opname van de eenstemmige versie, gezongen door een projectkoor onder leiding van Arjan van Baest. Organist is Ruud Huijbregts. Cantores zijn Maria Loohuis, Birgitta de Jonge en Arjan van Baest. Pastoor René Wilmink zingt de priestergezangen. De opnames zijn gemaakt door Kees van Mechelen in de Sint-Joriskerk te Eindhoven.
